Menu Zamknij

Mózg

Mózg

Ludzki mózg steruje wszelkimi procesami w nim zachodzącymi, pozwala na odbieranie, przetwarzanie i generowanie bodźców.

Jest zbudowany z około 90–200 miliardów neuronów, waży 1,5 kg i w ok. 80% składa się z wody, a naczynia krwionośne obecne w mózgu mają prawie 160 tysięcy kilometrów długości.

Budowa Mózgu

Mózg składa się z dwóch wyraźnych półkul (prawej i lewej) połączonych tzw. spoidłem wielkim (ciałem modzelowatym), umożliwiającym m.in. przepływ informacji między półkulami. W obu półkulach wyróżnia się płaty: 

  • czołowe (związane z zachowaniem, mową), 
  • skroniowe (związane ze słuchem i węchem), 
  • ciemieniowe (związane z orientacją przestrzenną, a także z odczuwaniem bólu), 
  • potyliczne (mają ścisły związek ze wzrokiem), 
  • limbiczne (mają związek z emocjami). 

U każdego z nas dominuje jedna półkula mózgu, co ma związek z lateralizacją, czyli ręcznością (dlatego jesteśmy prawo- lub leworęczni). Warto również wiedzieć, że mózg każdego z nas nieco się różni, szczególnie pod względem wagi i objętości. Średnia waga mózgu dorosłej osoby wynosi 1200-1400 gramów, zaś jego objętość ma związek z płcią. Kobiecy mózg jest nieco mniejszy niż męski, nie ma to jednak żadnego związku z funkcjonowaniem i mądrością kobiet!

Lewa półkula

  • mówienie, 
  • pisanie, 
  • obliczenia matematyczne, 
  • szeregowanie, 
  • logiczne myślenie, 
  • analizowanie, 
  • rozumienie, 
  • liczenie, 
  • rozpoznawanie przedmiotów przy pomocy dotyku, 
  • kontrolę prawej strony ciała, 
  • dostrzeganie szczegółów, 
  • przedmioty ścisłe, 
  • planowanie, 
  • porządek, 
  • uczucia, 
  • pracę zmysłów. 

Prawa półkula

  • wyobraźnię przestrzenną, 
  • myślenie abstrakcyjne, 
  • intuicję, 
  • zdolności artystyczne, 
  • kreatywność, 
  • muzykalność, 
  • rytm, 
  • odróżnianie rymów, 
  • wyobraźnię, 
  • pracę globalną, 
  • kontrolę lewej strony ciała, 
  • przedmioty humanistyczne, 
  • metaforyczność, 
  • rozróżnianie kolorów, 
  • dostrzeganie podobieństw, 
  • wizualizację, 
  • emocjonalność, 
  • manipulowanie przedmiotami. 

Jak dbać o zdrowie mózgu?

Odżywianie

Istotne znaczenie dla właściwego rozwoju mózgu i prawidłowego działania układu nerwowego ma racjonalna i dobrze zbilansowana dieta. Ludzki mózg zużywa ogromne ilości energii, dlatego tak ważne jest dostarczenie odpowiednich składników żywności  w tym białka, węglowodanów, tłuszczów, witamin, składników mineralnych i innych substancji odżywczych.

Mózg zbudowany jest przede wszystkim z wody, dlatego tak ważna jest dbałość o odpowiednie nawodnienie organizmu. Woda jest jak paliwo dla mózgu i już niewielkie odwodnienie może negatywnie wpływać na nasze zdolności poznawcze – pamięć krótkotrwałą, logiczne myślenie, koncentrację i inne procesy kognitywne. Chcąc zadbać o mózg warto wypijać ok. 2,5 l płynów każdego dnia. Nie bez znaczenia są także dostarczane do organizmu kwasy tłuszczowe. Tłuszcze są niezbędne do budowania osłonek mielinowych neuronów i prawidłowego rozwoju mózgu. Przypomnijmy z biologii – osłonka mielinowa jest niezbędna do prawidłowego przewodzenia impulsów elektrycznych. W diecie dla mózgu nie powinno zabraknąć kwasów omega-3, które znajdziemy w olejach roślinnych, orzechach, pestkach i tłustych rybach. Warzywa i owoce są źródłem witamin i składników mineralnych oraz substancji wykazujących działanie przeciwzapalne i przeciwutleniające. Szczególne znaczenie dla funkcjonowaniu mózgu mają substancje zawarte w warzywach zielono-liściastych i owocach jagodowych m.in. flawonoidy czy antocyjany. Ich zwiększone spożycie może spowalniać rozwój zaburzeń funkcji poznawczych.

Aktywność fizyczna

Aktywność fizyczna poprawia krążenie krwi w organizmie, pozwala na lepsze ukrwienie a co za tym idzie dotlenienie wszystkich tkanek i narządów organizmu, także mózgu. Do mózgu dostarczane są substancje odżywcze i tlen co poprawia aktywność mózgową, wpływając tym samym na poprawę koncentracji i zwiększenie naszej kreatywności. 

Z roku na rok przybywa badań, które potwierdzają, ze regularna aktywność fizyczna jest jednym z najbardziej kluczowych czynników dla rozwoju mózgu i zachowania jego sprawności. W młodości ruch pomaga nam przyswajać nowe informacje (dzieci, które uprawiają sport uzyskują lepsze wyniki w nauce!), w kolejnych latach życia – utrzymać sprawność umysłową. Systematyczna aktywność fizyczna ogranicza ryzyko rozwoju depresji i chorób otępiennych (choroba Alzheimera). Zgodnie z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia osoby dorosłe powinny podejmować umiarkowaną aktywność fizyczną minimum przez 150-300 minut tygodniowo.

Sen

Odpowiedniej długości i jakości sen umożliwia usuwanie z mózgu szkodliwych toksyn, które gromadzą się w czasie codziennego funkcjonowania, a  które są odpowiedzialne za rozwój choroby Alzheimera. Sen pełni także ważną funkcję w zakresie regeneracji organizmu. Deficyt snu jest równoważny e spadkiem zdolności poznawczych pogarszając naszą pamięć,  zdolność koncentracji czy rozwiązywania problemów.

Co jeszcze mogę zrobić aby zadbać o zdrowie swojego mózgu?

– unikaj używek, które mają destrukcyjny wpływ na organizm i mózg

– zrezygnuj z żywności wyskoprzetworzonej i bogatej w cukry proste

– nie przejadaj się

– rozwijaj się i trenuj swój mózg (np. rozwijaj swoje hobby i pasje, ucz się języków)

Oto kilka ćwiczeń aktywizujących jednocześnie lewą i prawą półkulę: 

  • rysowanie obiema rękami jednocześnie (np. figury geometryczne lub szlaczki), 
  • żonglowanie – uaktywnia koordynację wzrokowo-ruchową, a także równowagę, co ma wpływ na pobudzenie wielu obszarów mózgu jednocześnie, 
  • słuchanie muzyki barokowej – według badaczy najkorzystniej jest słuchać takich kompozytorów jak Jan Sebastian Bach, Fryderyk Haendel czy Antonio Vivaldi, 
  • ćwiczenia zwiększające koncentrację, 
  • wykonywanie leniwych ósemek. 

źródła:

gov.pl., Smolińska, Ł. Szychowski, Techniki efektywnego uczenia się, Elitmat 2011,B. Sadowski, Rola mózgu w procesach nadawania i odbioru mowy [w:] Podstawy neurologopedii, pod red. T. Gałkowskiego, E. Szeląg, G. Jastrzębowskiej.