Mózg
Ludzki mózg steruje wszelkimi procesami w nim zachodzącymi, pozwala na odbieranie, przetwarzanie i generowanie bodźców.
Jest zbudowany z około 90–200 miliardów neuronów, waży 1,5 kg i w ok. 80% składa się z wody, a naczynia krwionośne obecne w mózgu mają prawie 160 tysięcy kilometrów długości.
Budowa Mózgu
Mózg składa się z dwóch wyraźnych półkul (prawej i lewej) połączonych tzw. spoidłem wielkim (ciałem modzelowatym), umożliwiającym m.in. przepływ informacji między półkulami. W obu półkulach wyróżnia się płaty:
- czołowe (związane z zachowaniem, mową),
- skroniowe (związane ze słuchem i węchem),
- ciemieniowe (związane z orientacją przestrzenną, a także z odczuwaniem bólu),
- potyliczne (mają ścisły związek ze wzrokiem),
- limbiczne (mają związek z emocjami).
U każdego z nas dominuje jedna półkula mózgu, co ma związek z lateralizacją, czyli ręcznością (dlatego jesteśmy prawo- lub leworęczni). Warto również wiedzieć, że mózg każdego z nas nieco się różni, szczególnie pod względem wagi i objętości. Średnia waga mózgu dorosłej osoby wynosi 1200-1400 gramów, zaś jego objętość ma związek z płcią. Kobiecy mózg jest nieco mniejszy niż męski, nie ma to jednak żadnego związku z funkcjonowaniem i mądrością kobiet!
Lewa półkula
- mówienie,
- pisanie,
- obliczenia matematyczne,
- szeregowanie,
- logiczne myślenie,
- analizowanie,
- rozumienie,
- liczenie,
- rozpoznawanie przedmiotów przy pomocy dotyku,
- kontrolę prawej strony ciała,
- dostrzeganie szczegółów,
- przedmioty ścisłe,
- planowanie,
- porządek,
- uczucia,
- pracę zmysłów.
Prawa półkula
- wyobraźnię przestrzenną,
- myślenie abstrakcyjne,
- intuicję,
- zdolności artystyczne,
- kreatywność,
- muzykalność,
- rytm,
- odróżnianie rymów,
- wyobraźnię,
- pracę globalną,
- kontrolę lewej strony ciała,
- przedmioty humanistyczne,
- metaforyczność,
- rozróżnianie kolorów,
- dostrzeganie podobieństw,
- wizualizację,
- emocjonalność,
- manipulowanie przedmiotami.
Jak dbać o zdrowie mózgu?
Odżywianie
Istotne znaczenie dla właściwego rozwoju mózgu i prawidłowego działania układu nerwowego ma racjonalna i dobrze zbilansowana dieta. Ludzki mózg zużywa ogromne ilości energii, dlatego tak ważne jest dostarczenie odpowiednich składników żywności w tym białka, węglowodanów, tłuszczów, witamin, składników mineralnych i innych substancji odżywczych.
Mózg zbudowany jest przede wszystkim z wody, dlatego tak ważna jest dbałość o odpowiednie nawodnienie organizmu. Woda jest jak paliwo dla mózgu i już niewielkie odwodnienie może negatywnie wpływać na nasze zdolności poznawcze – pamięć krótkotrwałą, logiczne myślenie, koncentrację i inne procesy kognitywne. Chcąc zadbać o mózg warto wypijać ok. 2,5 l płynów każdego dnia. Nie bez znaczenia są także dostarczane do organizmu kwasy tłuszczowe. Tłuszcze są niezbędne do budowania osłonek mielinowych neuronów i prawidłowego rozwoju mózgu. Przypomnijmy z biologii – osłonka mielinowa jest niezbędna do prawidłowego przewodzenia impulsów elektrycznych. W diecie dla mózgu nie powinno zabraknąć kwasów omega-3, które znajdziemy w olejach roślinnych, orzechach, pestkach i tłustych rybach. Warzywa i owoce są źródłem witamin i składników mineralnych oraz substancji wykazujących działanie przeciwzapalne i przeciwutleniające. Szczególne znaczenie dla funkcjonowaniu mózgu mają substancje zawarte w warzywach zielono-liściastych i owocach jagodowych m.in. flawonoidy czy antocyjany. Ich zwiększone spożycie może spowalniać rozwój zaburzeń funkcji poznawczych.
Aktywność fizyczna
Aktywność fizyczna poprawia krążenie krwi w organizmie, pozwala na lepsze ukrwienie a co za tym idzie dotlenienie wszystkich tkanek i narządów organizmu, także mózgu. Do mózgu dostarczane są substancje odżywcze i tlen co poprawia aktywność mózgową, wpływając tym samym na poprawę koncentracji i zwiększenie naszej kreatywności.
Z roku na rok przybywa badań, które potwierdzają, ze regularna aktywność fizyczna jest jednym z najbardziej kluczowych czynników dla rozwoju mózgu i zachowania jego sprawności. W młodości ruch pomaga nam przyswajać nowe informacje (dzieci, które uprawiają sport uzyskują lepsze wyniki w nauce!), w kolejnych latach życia – utrzymać sprawność umysłową. Systematyczna aktywność fizyczna ogranicza ryzyko rozwoju depresji i chorób otępiennych (choroba Alzheimera). Zgodnie z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia osoby dorosłe powinny podejmować umiarkowaną aktywność fizyczną minimum przez 150-300 minut tygodniowo.
Sen
Odpowiedniej długości i jakości sen umożliwia usuwanie z mózgu szkodliwych toksyn, które gromadzą się w czasie codziennego funkcjonowania, a które są odpowiedzialne za rozwój choroby Alzheimera. Sen pełni także ważną funkcję w zakresie regeneracji organizmu. Deficyt snu jest równoważny e spadkiem zdolności poznawczych pogarszając naszą pamięć, zdolność koncentracji czy rozwiązywania problemów.
Co jeszcze mogę zrobić aby zadbać o zdrowie swojego mózgu?
– unikaj używek, które mają destrukcyjny wpływ na organizm i mózg
– zrezygnuj z żywności wyskoprzetworzonej i bogatej w cukry proste
– nie przejadaj się
– rozwijaj się i trenuj swój mózg (np. rozwijaj swoje hobby i pasje, ucz się języków)
Oto kilka ćwiczeń aktywizujących jednocześnie lewą i prawą półkulę:
- rysowanie obiema rękami jednocześnie (np. figury geometryczne lub szlaczki),
- żonglowanie – uaktywnia koordynację wzrokowo-ruchową, a także równowagę, co ma wpływ na pobudzenie wielu obszarów mózgu jednocześnie,
- słuchanie muzyki barokowej – według badaczy najkorzystniej jest słuchać takich kompozytorów jak Jan Sebastian Bach, Fryderyk Haendel czy Antonio Vivaldi,
- ćwiczenia zwiększające koncentrację,
- wykonywanie leniwych ósemek.
źródła:
gov.pl., Smolińska, Ł. Szychowski, Techniki efektywnego uczenia się, Elitmat 2011,B. Sadowski, Rola mózgu w procesach nadawania i odbioru mowy [w:] Podstawy neurologopedii, pod red. T. Gałkowskiego, E. Szeląg, G. Jastrzębowskiej.