Czym jest mononukleoza?
Mononukleoza zakaźna, potocznie nazywana „chorobą pocałunków”, to wirusowa infekcja wywoływana przez wirusa Epsteina-Barr (EBV) – jednego z najbardziej rozpowszechnionych wirusów na świecie. Szacuje się, że ponad 90% dorosłych osób na całym świecie przeszło zakażenie EBV, choć nie zawsze z objawami.
Nazwa „choroba pocałunków” pochodzi od jednej z głównych dróg przenoszenia wirusa – poprzez kontakt ze śliną, co czyni pocałunek najczęstszym, choć nie jedynym sposobem zakażenia.
Drogi zakażenia wirusem EBV
Wirus Epsteina-Barr przenosi się głównie:
- przez kontakt ze śliną osoby zakażonej (pocałunki, wspólne picie z jednej butelki, używanie tych samych sztućców),
- drogą kropelkową (kaszel, kichanie),
- rzadziej – poprzez kontakt z krwią i nasieniem,
- poprzez przeszczepy lub transfuzję (wyjątkowo rzadko).
Kto najczęściej choruje?
Mononukleoza dotyka najczęściej:
- nastolatków i młodych dorosłych (15–25 lat),
- dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym (często bezobjawowo),
- osoby z osłabionym układem odpornościowym.
U małych dzieci zakażenie zwykle przebiega łagodnie lub bezobjawowo, natomiast u młodzieży i dorosłych objawy bywają bardziej nasilone i utrzymują się dłużej.
Objawy mononukleozy
Okres wylęgania choroby (czas od zakażenia do wystąpienia objawów) wynosi zazwyczaj od 4 do 6 tygodni.
Najczęstsze objawy to:
- wysoka gorączka (często > 39°C),
- silne bóle gardła i trudności z przełykaniem,
- powiększone, przekrwione migdałki z nalotem,
- powiększenie węzłów chłonnych, zwłaszcza szyjnych,
- silne osłabienie i zmęczenie (mogą trwać kilka tygodni),
- powiększenie wątroby i śledziony,
- ból mięśni i stawów,
- brak apetytu, nudności.
Rzadziej mogą wystąpić:
- wysypka (szczególnie po podaniu amoksycyliny lub ampicyliny),
- żółtaczka (w przypadku zapalenia wątroby),
- ból brzucha (z powodu powiększenia narządów wewnętrznych),
- powikłania neurologiczne (bardzo rzadko): zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, porażenie nerwów czaszkowych.
Diagnostyka – jak rozpoznać mononukleozę?
Rozpoznanie opiera się na ocenie objawów oraz wynikach badań:
Badania laboratoryjne:
- morfologia krwi obwodowej – często obecne limfocyty atypowe (mononukleary),
- test Monospot – szybki test wykrywający heterofilne przeciwciała (czasem fałszywie ujemny u dzieci),
- serologia EBV – wykrycie przeciwciał anty-VCA, anty-EBNA, IgM i IgG,
- próby wątrobowe (ALT, AST) – mogą być podwyższone przy zajęciu wątroby.
Badania obrazowe:
- USG jamy brzusznej – w celu oceny powiększenia wątroby i śledziony.
Leczenie mononukleozy
Mononukleoza jest chorobą wirusową, a więc nie wymaga stosowania antybiotyków (chyba że występuje nadkażenie bakteryjne, np. angina paciorkowcowa).
Leczenie jest objawowe:
- odpoczynek i unikanie wysiłku fizycznego (szczególnie przy powiększonej śledzionie – ryzyko pęknięcia),
- leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe (np. paracetamol, ibuprofen),
- nawodnienie i dieta lekkostrawna,
- unikanie alkoholu (z powodu możliwego zajęcia wątroby),
- witamina C i probiotyki – jako wsparcie odporności (opcjonalnie).
Antybiotyki mogą być konieczne tylko wtedy, gdy dojdzie do bakteryjnego nadkażenia gardła – należy jednak unikać amoksycyliny, ponieważ może wywołać wysypkę przypominającą uczulenie.
Powikłania
Większość przypadków przebiega łagodnie i ustępuje samoistnie, ale możliwe są powikłania, zwłaszcza u osób z obniżoną odpornością.
Do najpoważniejszych należą:
- pęknięcie śledziony (rzadkie, ale groźne – wymaga hospitalizacji),
- zapalenie wątroby,
- zapalenie mięśnia sercowego,
- niedokrwistość hemolityczna,
- zaburzenia neurologiczne (bardzo rzadkie),
- przewlekłe zmęczenie (może utrzymywać się tygodniami, rzadziej miesiącami).
Mononukleoza a aktywność fizyczna
W czasie choroby i rekonwalescencji należy:
- zrezygnować z aktywności fizycznej na ok. 4 tygodnie,
- unikać sportów kontaktowych i intensywnego wysiłku – zwłaszcza w przypadku powiększonej śledziony, która łatwo ulega uszkodzeniu.
Jak zapobiegać?
Nie ma szczepionki przeciwko EBV, dlatego najważniejsze są zasady higieny i ostrożności w kontaktach bezpośrednich:
- nie dziel się napojami, sztućcami, szczoteczkami do zębów, itp.
- unikaj bliskiego kontaktu z osobami chorującymi na infekcje gardła,
- przestrzegaj zasad higieny – myj ręce, dezynfekuj powierzchnie.
Mononukleoza a inne choroby – z czym ją można pomylić?
Z uwagi na podobieństwo objawów, mononukleoza może być błędnie rozpoznana jako:
- angina paciorkowcowa,
- grypa lub przeziębienie,
- COVID-19,
- cytomegalia,
- toksoplazmoza.
Prawidłowa diagnoza ma kluczowe znaczenie dla uniknięcia niepotrzebnego leczenia (np. antybiotykami) i powikłań.
Podsumowanie
Mononukleoza zakaźna to choroba, która najczęściej przebiega łagodnie, ale może dawać długotrwałe objawy i wymagać cierpliwości w powrocie do pełni sił. Choć nazywana jest „chorobą pocałunków”, zakażenie może nastąpić również w inny sposób – warto więc znać objawy i wiedzieć, kiedy udać się do lekarza.
W przypadku podejrzenia mononukleozy, skontaktuj się z naszym zespołem – wykonamy odpowiednie badania i zaproponujemy optymalne leczenie.