Układ pokarmowy odpowiada za trawienie, wchłanianie i odżywianie całego organizmu. Choroby żołądka, przełyku czy jelit mogą rozwijać się długo i cicho — bez wyraźnych sygnałów ostrzegawczych. Dlatego współczesna diagnostyka opiera się na dwóch najdokładniejszych badaniach endoskopowych: gastroskopii i kolonoskopii.
W poniższym poradniku wyjaśniamy wszystko, co pacjent powinien wiedzieć o obu badaniach: wskazania, przebieg, przygotowanie, bezpieczeństwo i korzyści.
1. GASTROSKOPIA – CO TO ZA BADANIE?
Gastroskopia (czyli endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego) polega na obejrzeniu przełyku, żołądka i dwunastnicy przy pomocy cienkiego, giętkiego endoskopu wprowadzanego przez usta.
Umożliwia:
- ocenę błony śluzowej przełyku i żołądka,
- wykrycie nadżerek, wrzodów, zapaleń i refluksu,
- pobranie wycinków (biopsja),
- szybkie rozpoznanie infekcji Helicobacter pylori,
- wykrycie polipów, zmian przedrakowych i nowotworów.
1.1. Wskazania do gastroskopii
Badanie należy wykonać, jeśli występują:
- nawracająca zgaga, pieczenie za mostkiem,
- uczucie zalegania lub trudności w przełykaniu,
- bóle żołądka po posiłku,
- nudności, wymioty, odbijanie,
- niedokrwistość niewyjaśnionego pochodzenia,
- krew w wymiocinach lub fusowate wymioty,
- przewlekły kaszel związany z refluksem,
- podejrzenie celiakii, wrzodów lub infekcji H. pylori.
Gastroskopia profilaktyczna:
- po 45. roku życia u osób z nasilonym refluksem,
- u pacjentów z długotrwałym stosowaniem leków przeciwbólowych (NLPZ).
2. KOLONOSKOPIA – CO TO ZA BADANIE?
Kolonoskopia umożliwia dokładną ocenę jelita grubego. Polega na wprowadzeniu przez odbyt cienkiego kolonoskopu wyposażonego w kamerę HD.
Podczas jednego badania można:
- obejrzeć jelito grube od środka,
- pobrać wycinki do badania histopatologicznego,
- usunąć polipy,
- zdiagnozować choroby zapalne, polipy, guzki i nowotwory.
2.1. Kiedy konieczna jest kolonoskopia?
Profilaktycznie:
🟢 po 50. r.ż. – u każdej zdrowej osoby,
🟢 po 40. r.ż., jeśli w rodzinie był rak jelita grubego,
🟢 wcześniej u pacjentów z chorobami zapalnymi jelit.
Przy objawach:
- krew w stolcu (jasna lub ciemna),
- przewlekłe zaparcia lub biegunki,
- naprzemienne zaparcia i biegunki,
- nagła zmiana rytmu wypróżnień,
- utrata masy ciała,
- bóle brzucha, skurcze, przelewania,
- anemia z niedoboru żelaza,
- zwężone lub „ołówkowate” stolce.
3. Jak przygotować się do badań?
3.1. Przygotowanie do gastroskopii:
- być na czczo 6–8 godzin,
- nie palić papierosów przed badaniem,
- poinformować o lekach (np. przeciwkrzepliwych),
- w niektórych przypadkach odstawić NLPZ.
3.2. Przygotowanie do kolonoskopii:
- dieta lekkostrawna 2–3 dni przed,
- dzień wcześniej — preparat oczyszczający jelito,
- w dniu badania — tylko płyny klarowne,
- konsultacja w sprawie leków przeciwkrzepliwych i cukrzycowych.
4. Jak przebiegają badania?
4.1. Przebieg gastroskopii:
- Podanie środka znieczulającego gardło.
- Wprowadzenie cienkiego endoskopu przez usta.
- Oglądanie przełyku, żołądka i dwunastnicy.
- Pobranie wycinków – jeśli potrzebne.
Całość trwa 5–10 minut.
4.2. Przebieg kolonoskopii:
- Podanie sedacji (znieczulenia dożylnego).
- Wprowadzenie endoskopu przez odbyt.
- Oświetlenie i obejrzenie jelita w kamerze HD.
- Usunięcie polipów lub biopsja.
Badanie trwa 20–30 minut.
5. Bezpieczeństwo i komfort
Oba badania są bezpieczne, wykonywane przez doświadczonych specjalistów. Dzięki nowoczesnym technikom:
- gastroskopia jest krótka i dobrze tolerowana,
- kolonoskopia w znieczuleniu jest całkowicie komfortowa,
- ryzyko powikłań jest minimalne (poniżej 0,1%).
6. Dlaczego warto wykonać oba badania?
✔ Niektóre choroby dają objawy podobne — gastroskopia i kolonoskopia pozwalają je rozróżnić.
✔ Razem dają pełny obraz stanu układu pokarmowego.
✔ Pozwalają wykryć choroby we wczesnym stadium, zanim staną się groźne.
✔ Ratują zdrowie — a czasem życie.