Co roku, 16 października, obchodzimy Europejski Dzień Przywracania Czynności Serca (European Restart a Heart Day) – inicjatywę mającą na celu zwiększenie świadomości społecznej na temat znaczenia szybkiego podjęcia resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO).
To wydarzenie organizowane jest z inicjatywy Europejskiej Rady Resuscytacji (ERC) i wspierane przez liczne instytucje medyczne w całej Europie. Jego przesłanie jest proste: Każdy może nauczyć się ratować życie.
Czym jest zatrzymanie krążenia?
Nagłe zatrzymanie krążenia (NZK) to stan, w którym serce przestaje skutecznie pompować krew, a tym samym dochodzi do zatrzymania przepływu tlenu do mózgu i innych narządów.
Najczęściej jego przyczyną jest migotanie komór – chaotyczna, nieskuteczna praca serca, w wyniku której nie dochodzi do wyrzutu krwi z komór serca.
W efekcie:
- krew nie dopływa do mózgu – co po 3–5 minutach prowadzi do nieodwracalnych uszkodzeń,
- ustaje oddech i świadomość,
- po kilku minutach bez pomocy dochodzi do śmierci klinicznej.
Najczęstsze przyczyny nagłego zatrzymania krążenia
Zatrzymanie akcji serca może wystąpić u każdej osoby – nawet pozornie zdrowej.
Najczęstsze przyczyny to:
- choroba niedokrwienna serca (np. zawał mięśnia sercowego),
- zaburzenia rytmu serca (migotanie komór, asystolia),
- niewydolność oddechowa,
- ciężki uraz lub utrata krwi,
- porażenie prądem,
- przedawkowanie leków lub substancji psychoaktywnych,
- utonięcie, uduszenie, hipotermia.
Jak rozpoznać zatrzymanie akcji serca?
Szybka diagnoza to klucz do skutecznego działania.
U osoby z zatrzymaniem krążenia występują trzy główne objawy:
- Brak przytomności – chory nie reaguje na wołanie ani potrząsanie za ramiona.
- Brak prawidłowego oddechu – poszkodowany nie oddycha lub wykonuje jedynie pojedyncze, nieregularne „westchnięcia”.
- Brak oznak krążenia – brak ruchów, oddechu i reakcji organizmu.
Jeśli te objawy są obecne – nie trać czasu na sprawdzanie tętna. Każda sekunda ma znaczenie.
Czynności przywracające krążenie – krok po kroku
W chwili zatrzymania krążenia liczy się czas i odwaga.
Każda minuta opóźnienia w rozpoczęciu RKO zmniejsza szanse przeżycia o około 10%.
Dlatego nawet laik może (i powinien) rozpocząć działania ratownicze.
Krok 1: Oceń bezpieczeństwo i przytomność
- Upewnij się, że miejsce zdarzenia jest bezpieczne (nie ma ruchu ulicznego, prądu, ognia itp.).
- Podejdź do poszkodowanego, delikatnie potrząśnij go za ramiona i zapytaj głośno: „Czy wszystko w porządku?”
- Jeśli nie reaguje – przejdź do następnego kroku.
Krok 2: Wezwij pomoc
- Zadzwoń pod numer 112 lub 999 (lub poproś kogoś innego, by to zrobił).
- Powiedz, że podejrzewasz zatrzymanie krążenia.
- Operator może Cię krok po kroku poprowadzić przez resuscytację – nie rozłączaj się, dopóki nie zostaniesz o to poproszony.
Krok 3: Sprawdź oddech
- Ułóż poszkodowanego na plecach, odchyl głowę i unieś podbródek.
- Przez 10 sekund oceń: czy oddycha, czy porusza się klatka piersiowa, czy słychać oddech.
- Jeśli oddechu nie ma lub jest nieprawidłowy – rozpocznij uciskanie klatki piersiowej.
Krok 4: Uciskaj klatkę piersiową
To najważniejsza część RKO.
Uciskanie serca przywraca minimalny przepływ krwi do mózgu i serca, przedłużając szansę na skuteczną defibrylację.
- Ułóż dłonie na środku klatki piersiowej (na mostku).
- Ramiona trzymaj wyprostowane, uciskaj pionowo w dół.
- Głębokość uciśnięć: 5–6 cm.
- Częstotliwość: 100–120 uciśnięć na minutę (rytm podobny do piosenki „Stayin’ Alive” 🎵).
- Po każdym uciśnięciu pozwól, aby klatka się całkowicie uniosła – serce musi się napełnić.
Jeśli nie potrafisz wykonywać oddechów ratowniczych – kontynuuj same uciski. To wciąż skuteczna pomoc!
Krok 5: Oddechy ratownicze (jeśli umiesz i chcesz)
- Po 30 uciśnięciach wykonaj 2 oddechy ratownicze.
- Odchyl głowę poszkodowanego, zatkaj nos i wdmuchnij powietrze do ust przez ok. 1 sekundę, obserwując uniesienie klatki piersiowej.
- Następnie wróć do uciskania.
Schemat: 30 uciśnięć – 2 oddechy – powtarzaj bez przerwy.
Krok 6: Użycie AED (Automatycznego Defibrylatora Zewnętrznego)
AED to urządzenie, które analizuje rytm serca i w razie potrzeby podaje impuls elektryczny – defibrylację, przywracającą prawidłową czynność serca.
- Włącz AED i postępuj zgodnie z instrukcjami głosowymi.
- Odsłoń klatkę piersiową i przyklej elektrody zgodnie z rysunkami na urządzeniu.
- Jeśli AED zaleci defibrylację – upewnij się, że nikt nie dotyka poszkodowanego i naciśnij przycisk „shock”.
- Po wyładowaniu kontynuuj RKO zgodnie z poleceniami urządzenia.
Dlaczego szybka reakcja jest kluczowa?
Statystyki są jednoznaczne:
- co roku w Europie dochodzi do ponad 400 000 przypadków zatrzymania krążenia poza szpitalem,
- tylko 1 na 5 osób otrzymuje pomoc jeszcze przed przyjazdem służb,
- a wczesna RKO i użycie AED mogą podwoić lub potroić szanse na przeżycie.
Właśnie dlatego edukacja i odwaga świadków zdarzenia są tak ważne.