Menu Zamknij

Światowy Dzień Chorych na Osteoporozę – co to jest za choroba i kiedy zgłosić się do lekarza?

Osteoporoza to choroba cywilizacyjna. Początkowo ma utajony przebieg, przez co objawy mogą być niezauważalne. Dopiero z czasem pacjent orientuje się, że zaczynają doskwierać mu niepokojące symptomy. Schorzenie to polega na stopniowym zaniku masy kostnej. Osłabiona struktura kości to większe ryzyko wystąpienia złamań. Choroba dotyka przede wszystkim osoby starsze.

Światowy Dzień Chorych na Osteoporozę przypada 24 czerwca. Z tej okazji chcielibyśmy odpowiedzieć na pytanie, czym jest osteoporoza oraz jakie są jej przyczyny? Kiedy należy zgłosić się do lekarza? Zwracamy również uwagę na to, jak ważna jest profilaktyka.

Co to jest osteoporoza?

Osteoporoza to choroba układu szkieletowego. Związana jest ze zmniejszeniem gęstości kości oraz osłabieniem ich struktury. W konsekwencji są one bardziej podatne na złamania (tzw. złamania osteoporotyczne) – nawet w przypadku niewielkich urazów. Schorzenie charakteryzuje się ścieńczeniem i zmniejszeniem ilości beleczek kostnych kości gąbczastej, a także ścieńczeniem kości korowej.

Niegdyś choroba ta nazywana była „zrzeszotnieniem kości”. Obecnie można spotkać się z określeniem „dyskretny złodziej kości”. Ma to związek z tym, że schorzenie początkowo nie daje żadnych objawów, chociaż w tym czasie zachodzą już zmiany i kość staje się coraz bardziej osłabiona. Najbardziej narażone na złamania są: kręgi (głównie w odcinku piersiowo-lędźwiowym), szyjka kości udowej, żebra oraz obwodowa część kości promieniowej.

Osteoporoza dotyka głównie kobiety po okresie menopauzy, jednak może atakować także starszych mężczyzn. Szacuje się, że w Polsce z tą chorobą boryka się ok. 2 mln osób. W krajach rozwiniętych jest to jedna z najczęstszych przyczyn śmierci. Jest to związane z tym, że złamania kości są bolesne, prowadzą do zaniku mięśni, są źródłem odleżyn oraz zatoru płucnego.

Jakie są przyczyny osteoporozy? Jakie są jej rodzaje?

Najczęściej występującym rodzajem choroby jest osteoporoza pierwotna. Jest to wynik starzenia się układu szkieletowego. W szczególności rozwija się u kobiet po menopauzie, a także starszych mężczyzn. Są pewne czynniki ryzyka, które mogą przyspieszyć ten proces. To m.in.:

  • niewłaściwa dieta (uboga w witaminę D, wapń, fosfor),
  • niedożywienie,
  • palenie tytoniu,
  • nadużywanie alkoholu,
  • niewystarczająca aktywność fizyczna,
  • utrata tkanki mięśniowej,
  • niski wskaźnik BMI,
  • ograniczona ekspozycja na światło słoneczne,
  • ogólne procesy starzenia się organizmu,
  • spadek wydzielania hormonów płciowych związany z wiekiem.

Rzadziej obserwuje się występowanie osteoporozy wtórnej. Jest to zazwyczaj skutek rozwoju innych chorób oraz przyjmowania niektórych leków. Ten rodzaj osteoporozy może pojawić się w każdym wieku. W tym przypadku do czynników ryzyka zaliczamy m.in.:

  • zaburzenia hormonalne (np. nadczynność przytarczyc, nadczynność tarczycy, przedwczesna menopauza, niedobór estrogenów, hipogonadyzm, zespół Cushinga),
  • cukrzyca typu 1 i 2,
  • schorzenia układu pokarmowego z zaburzeniami wchłaniania (np. choroba Leśniowskiego-Crohna),
  • przewlekłe zapalne choroby reumatyczne (np. reumatoidalne zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, toczeń rumieniowaty układowy, twardzina układowa),
  • choroby autoimmunologiczne,
  • niewydolność wątroby,
  • mukowiscydoza,
  • pewne choroby nerek (związane z układem krwiotwórczym),
  • zażywanie niektórych leków w tym: glikokortykosteroidów, kortykosteroidów, heparyny, inhibitorów pompy protonowej, związków litu, antykoagulantów oraz leków przeciwpadaczkowych (wówczas mówimy o osteoporozie jatrogennej).

Osteoporoza u dzieci i młodzieży występuje niezwykle rzadko. Jeżeli już się pojawi, przyczyn należy upatrywać się m.in. w:

  • zaburzeniach hormonalnych,
  • chorobach układu pokarmowego,
  • chorobach nerek,
  • schorzeniach metabolicznych (np. wrodzona łamliwość kości, zespół Marfana),
  • nowotworach (białaczka),
  • stosowaniem niektórych leków lub używek,
  • długotrwałym unieruchomieniu.

Jakie są objawy osteoporozy?

Osteoporoza jako „cichy złodziej kości” początkowo nie daje żadnych, zauważalnych objawów. Zazwyczaj symptomy pojawiają się wraz z pierwszym złamaniem kości. Jednak i wtedy również mogą zostać przeoczone. Jakie objawy powinny zaniepokoić?

  • Złamania kręgów mogą objawiać się obniżeniem wzrostu i garbieniem się (tzw. wdowi garb). Pojawiają się problemy z poruszaniem, a także pogorszenie nastroju (w tym depresja). W dalszej perspektywie czasowej sprawność pacjenta znacząco spada, co skutkuje uniezależnieniem go od innych osób. Złamany krąg może uciskać korzenie nerwowe, powodując m.in. niedowład dolnych kończyn. Do złamań w zaawansowanej formie osteoporozy może dochodzić w wyniku ucisku własnej masy ciała na kręgosłup.
  • Złamaniom trzonów kręgów towarzyszy przewlekły zespół bólowy kręgosłupa. W przypadku osteoporozy może do nich dojść nawet na skutek niewielkiego ruchu, kaszlu, schylania się czy podniesienia przedmiotu.
  • Nagły silny ból kręgosłupa pojawia się zdecydowanie rzadziej. Promieniuje od okolicy złamanego kręgu, a przylegające mu mięśnie stają się napięte.
  • Złamania kości długich zazwyczaj pojawiają się na skutek upadku czy pośliźnięcia. Najczęściej jest to złamanie kości przedramienia lub też szyjki udowej kości. Pojawia się silny ból, ograniczenie ruchomości.
  • Pojedyncze złamania kręgów mogą przebiegać bez objawów bólowych, powodując obniżenie wzrostu.
  • Ból może mieć charakter promieniujący – do głowy, karku, brzucha. Często występuje przy kaszlu, kichaniu czy nawet niewielkich ruchach.
  • Wśród pozostałych objawów osteoporozy wymienia się m.in.: brak apetytu, wzdęty brzuch, zaparcia, wahania masy ciała (zwłaszcza szybki spadek wagi) oraz zaburzenia równowagi.
  • Pacjenci z osteoporozą są bardziej podatni na zapalenie płuc oraz dolegliwości zatorowo-zakrzepowe.

Niestety, najczęściej osteoporoza diagnozowana jest w zaawansowanym stadium. Jak wykryć ją wcześniej?

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Osteoporoza to choroba przewlekła. Wczesne wykrycie schorzenia u pacjentów narażonych na działanie czynników ryzyka pozwala zapobiec jej rozwojowi oraz wdrożyć leczenie we wczesnym stadium rozwoju. Tym samym możliwe jest ograniczenie prawdopodobieństwa wystąpienia złamań.

Do lekarza powinny udać się osoby zagrożone rozwojem osteoporozy. Diagnostyki wymagają także przypadki objawowych złamań osteoporotycznych, obniżenia wzrostu, garbienia się oraz przewlekłego bólu kręgosłupa.

Pierwsze symptomy wskazujące na rozwój choroby można skonsultować z lekarzem pierwszego kontaktu. Jeżeli będzie to konieczne, specjalista wystawi skierowanie do reumatologa lub ortopedy traumatologa. Kobiety pozostają również pod opieką ginekologa.

Jak diagnozowana jest osteoporoza?

Początkowo lekarz przeprowadza z pacjentem dokładny wywiad, aby określić, czy znajduje się on w grupie narażonej na działanie czynników ryzyka. W rozpoznawaniu osteoporozy wykorzystuje się również badania. Są to m.in.:

  • kalkulator FRAX – ocenia ryzyko wystąpienia złamań osteoporotycznych w ciągu najbliższych 10 lat,
  • densytometria kości techniką DEXA – ocenia gęstość mineralną kości,
  • badania laboratoryjne (w tym morfologia krwi, badanie funkcji nerek i wątroby),
  • ocena gospodarki wapniowo-fosforanowej – badanie ma na celu oznaczenie stężeń wapnia i fosforu,  
  • badania radiologiczne (RTG) – wykonywane w przypadku podejrzenia złamania kości,
  • inne badania obrazowe (w tym tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny),
  • inne badania – m.in. oznaczenie stężenia parahormonu, markerów obrotu kostnego (CTX, P1NP) oraz witaminy D.

Densytometrię powinien wykonać każdy pacjent znajdujący się w grupie ryzyka – około 40. roku życia. Osoby, które nie są zagrożone osteoporozą, mogą profilaktycznie wykonać badane – kobiety w wieku ok. 50. roku życia, mężczyźni natomiast ok. 60. roku życia. 

Jak leczyć osteoporozę?

Leczenie osteoporozy ma na celu przede wszystkim zmniejszenie ryzyka złamań oraz wystąpienia ewentualnych powikłań. Wśród najczęściej stosowanych sposobów leczenia wymienić należy:

  • modyfikacja stylu życia (m.in. porzucenie palenia papierosów, większa aktywność fizyczna dopasowana do wieku),
  • zmiana diety,
  • regularne przyjmowanie leków zmniejszających ryzyko złamań (m.in. bisfosfoniany, renelinian strontu, teryparatyd, kalcytonina łososiowa, raloksyfen, denozumab, hormonalna terapia zastępcza),
  • suplementacja wapnia i witaminy D,
  • eliminacja czynników ryzyka, na które pacjent ma wpływ.

Bez wdrożenia leczenia prawdopodobieństwo kolejnych złamań to 50 proc. Terapia ma na celu utrzymanie masy kostnej powyżej tzw. progu złamań

Czy osteoporozę da się wyleczyć?

Całkowite wyleczenie osteoporozy pierwotnej jest niemożliwe, ponieważ jest to wynik starzenia się organizmu. Wdrożenie odpowiedniej terapii pomaga zahamować przebieg choroby. Zażywając leki, które zmniejszają ryzyko wystąpienia złamań kości, zapobiega się ok. 60% przypadków złamań kręgów oraz do ok. 40 proc. złamań pozakręgowych.

W przebiegu osteoporozy wtórnej możliwość zahamowania lub wyleczenia uzależniona jest od choroby podstawowej.

Profilaktyka osteoporozy – jak przeciwdziałać?

Istnieją pewne ogólne zasady, których stosowanie pomaga zmniejszyć ryzyko wystąpienia osteoporozy. Wśród działań profilaktycznych wymienia się:

  • rezygnacja z używek,
  • regularna aktywność fizyczna,
  • dbanie o prawidłowy wskaźnik masy ciała (BMI),
  • suplementacja witaminy D oraz wapnia,
  • dieta bogata w witaminy i minerały,
  • zapobieganie urazom (np. poprzez rehabilitację poprawiającą sprawność fizyczną),
  • korygowanie zaburzeń hormonalnych,
  • ekspozycja na promienie słoneczne.

Jeżeli jesteś w grupie osób o zwiększonym ryzyku zachorowania na osteoporozę lub zauważysz u siebie pierwsze objawy choroby, koniecznie skontaktuj się z lekarzem. Odpowiednio szybko wdrożone leczenie pozwala ograniczyć ryzyko złamań osteoporotycznych.